Een gesprek met Nina Smeets, literatuurvertaler:

“Het literaire aanbod in Bulgarije is groot en het publiek is kritisch. Er is een sterke eigen traditie en daarnaast zijn klassieken uit Duitsland en Frankrijk populair. Het aantal Bulgaarse vertalingen van Nederlandse literatuur is beperkt tot pakweg Mulisch, Nooteboom, Springer, Huizinga en Multatuli. Ik moest dan ook selectief te werk gaan bij het kiezen van verhalen voor deze bundel.”

Nina Smeets is van Bulgaarse afkomst en woont al jaren in Nederland. Zelf studeerde ze bij Karel van het Reve. Het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds (NLPVF) werd getipt dat er een jonge uitgever was in Sofia die plannen had met Nederlandse literatuur. “Maria Vlaar van het Fonds benaderde mij en vervolgens ben ik op bezoek gegaan. Al snel was er overeenstemming over een bundel van Nederlandse verhalen. Er zijn achttien auteurs opgenomen in Vertellingen uit het lage land, met zeer diverse schrijvers, variërend van Bordewijk, Bernlef, Margriet de Moor, Biesheuvel, Manon Uphoff, Komrij tot Carmiggelt en Belcampo. Ik moest veel zoeken, maar uiteindelijk heb ik genoeg verhalen kunnen vinden, die volgens mij niet alleen goede literaire kwaliteiten hebben, maar die ook Bulgaarse lezers met uiteenlopende smaak en met plezier zullen lezen. Vrij veel van hen hebben een voorkeur voor mooi gecomponeerde taal die ook best complex mag zijn. Ik heb een satirisch verhaal van Bordewijk opgenomen, niet alleen omdat het zeer actueel klinkt, maar omdat het ook erg op de verhalen van de bekende Bulgaarse schrijver Svetoslav Minkov lijkt. Dat is frappant omdat de twee elkaar waarschijnlijk niet gekend hebben. Maar ik weet zeker dat Bulgaren die gelijkenis direct herkennen.”
De productie van de bundel is razend snel gegaan. Het achterhalen van auteursrechten bleek tijdrovend. “Maria Vlaar heeft eindeloos gezocht. Heel prettig was dat verscheidene Nederlandse rechthebbenden belangeloos medewerking hebben verleend. We hebben in totaal drie presentaties gehouden in Bulgarije, twee in Sofia en een in Stara Zagorade, een grotere stad in Bulgarije met een zeer bloeiend cultureel leven. De belangstelling was groot. Er zijn verscheidene reportages op televisie geweest en ook radio en kranten hebben uitgebreid verslag gedaan. Ook de reacties van het publiek zijn positief. Ik heb contact gehad met een eindexamenklas van het Gymnasium voor Schone Kunsten in Sofia. De studenten toonden zich positief over de literaire kwaliteit. Maar ook vertelden ze dat ze veel hadden geleerd over Nederland. Dat was een van mijn doelen en dus ook een van mijn keuzecriteria. Ik ben dan ook erg blij met de ontvangst tot nu toe. De uitgever in Sofia heeft ook nog plannen voor romanvertalingen. Het tij lijkt gunstig voor Nederlandse literatuur in Bulgarije.”

Richard Zijlma van Amsterdam Dance Event vertelt:

“Het bezoek aan het See me See you was vooral nuttig als eerste oriëntatie op een mogelijk nieuwe markt. De landen in het voormalige Oostblok ontwikkelen zich snel en dat is voor het Amsterdam Dance Event interessant om te volgen. Dus ik was erg blij met de uitnodiging van de Nederlandse ambassade in Sofia. Anders was ik waarschijnlijk niet gegaan.”

Richard Zijlma is directeur van het Amsterdam Dance Event (ADE) en was onlangs op bezoek in Bulgarije om kennis te nemen van de ontwikkelingen in de dance-scène in Sofia. See me See you is een festival voor elektronische muziek. Overdag waren er debatten en panelsessies en ‘s avonds treden overal in de stad deejays op, een vergelijkbare opzet dus als het Amsterdamse evenement. Zijlma: “Dance is natuurlijk een wereldwijd fenomeen, waarin de ontwikkelingen snel gaan. Deejays zijn veel mobieler dan bands, dus er is een uitermate grote, levendige internationale scène die voortdurend in beweging is en zich nog steeds uitbreidt. Het ADE heeft met de jaarlijkse samenkomst van 1.800 professionals een prima positie in de industrie. Maar ook voor ons geldt dat we altijd zoveel mogelijk ontwikkelingen moeten blijven volgen om die positie te behouden. En ik wil natuurlijk graag meer mensen uit Oost-Europa naar Amsterdam halen. Bovendien zien we steeds meer Nederlandse deejays optreden in deze contreien. Het is een groeimarkt. Wat me opviel was dat organisatoren erg gericht zijn op de top 100 van deejays, meer dan elders. In Nederland letten programmeurs toch meer op wat deejays artistiek inhoudelijk te bieden hebben.”
De verschillen in de marktsituaties zijn groot aldus Zijlma: “ Illegaal downloaden en piraterij blijkt zoals verwacht een groot probleem in Bulgarije. De markt voor dance bestaat voor honderd procent uit illegale opnamen. Tijdens See me See you waren er ook discussies met de Bulgaarse auteursrechtenorganisatie en hebben we de campagnes die hiertegen gevoerd worden, besproken. De omvang van de piraterij maakt het erg moeilijk om een businessmodel op te zetten om bijvoorbeeld muziek te licenseren wat we hier vaak zien. Ook is het duidelijk een beginnende markt, met een ander professionaliteitsniveau. En vooralsnog is dance in Bulgarije hoogdrempelig. Een entreeprijs van 15 euro voor een clubavond is in Bulgarije heel hoog. Niettemin breidt de scène zich wel uit.
Zelf ben ik erg tevreden dat er Bulgaarse programmeurs naar Amsterdam gaan komen. Het bezoek betekende voor mij veel nieuwe inzichten, een nieuwe markt en nieuwe contacten. En waarschijnlijk volgt hieruit nog veel meer uitwisseling van kennis en ervaring, maar dat moet nog blijken.”

Bulgarije
8-13 augustus, Bansko: Lucas van Merwijk Band en Izaline Calister, Praful Band en Dennise Jannah nemen deel aan het Bansko Jazz Festival.
6-10 augustus: Ricciotti ensemble toert door 6 Bulgaarse steden met 10 concerten in ziekenhuizen, bejaardentehuizen, gevangenissen en andere locaties.
18 september-10 oktober, National Art Gallery, Sofia: Tentoonstelling en workshops 'Zeven gezichten van de liefde' van Rositza Stanisjewa.
September, Sofia: The Red House organiseert een debat tussen Nederlandse en Bulgaarse intellectuelen over de toekomst van Europa.
September, Sofia Art Gallery Sofia: Europe 2001 Magazine presenteert Nederland.
21 december - 20 januari, Sofia Art Gallery Sofia: Tentoonstelling ‘Golden Age, Highlights of Dutch Graphic Design (1890-1990).

Roemenië
10-13 augustus: Concerten van de Ricciotti Ensemble in Craiova, Pitesti, Bran, Brasov, Boekarest
11-25 augustus, Sibiu: Cultureel progamma van de Stichting Deventer-Sibiu.
3-4 oktober, Boekarest: Bezoek van de schrijver Arnon Grunberg (Marek van der Jagt), ter gelegenheid van de verschijning van de vertaling van ‘De geschiedenis van mijn kaalheid’.
27-28 oktober, Boekarest: Vertaling workshop met deelname van Vertalershuis A’dam en Leerstoel Nederlandistiek Boekarest.
24-31 oktober, Galeria Noua, Boekarest: ‘Visuality II’ met vertoning van Nederlandse korte films i.s.m. International Film Festival Rotterdam en Project Stichting Amsterdam.
16 november-13 december, Fundatia Artexpo Boekarest: Tentoonstelling ‘Golden Age, Highlights of Dutch Graphic Design (1890-1990).
20 november, Atheneum Concert Hall, Boekarest: concert van de Lendvai Trio en ‘Young Masters on Tour’ audities i.s.m. The International Holland Music Sessions.
24-29 november, Odeon Theatre, Boekarest: ‘Dutch Culture Week’ met optredens van Izaline Calister, Jakop Ahlbom en Andre Gingras i.s.m. het Theater Instituut Nederland.